Thế giới đang tranh mua dầu diesel của Mỹ — trong khi kho dự trữ của chính nước này gần chạm đáy 30 năm
Dầu diesel tại châu Âu giao dịch gần 167 USD/thùng và biên crack tại Mỹ lần đầu vượt 100 USD; xuất khẩu kỷ lục đang rút cạn tồn kho vừa chạm mức thấp nhất theo mùa kể từ năm 1996.
Thị trường dầu diesel toàn cầu đang thắt chặt. Trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu của Nga liên tục bị tấn công và hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, các khách hàng lớn tại châu Âu, Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ đã bắt đầu cạnh tranh để giành nguồn hàng hạn chế — và Mỹ đã trở thành nhà cung cấp linh hoạt chủ chốt của thế giới.
Theo cơ quan báo giá OPIS, một công ty thuộc Dow Jones, giá dầu diesel chuẩn của châu Âu đã tăng lên khoảng 167 USD/thùng vào cuối tuần, so với khoảng 87 USD một năm trước. Biên lợi nhuận crack dầu diesel tại Tây Bắc Âu — mức chênh lệch giá dầu diesel so với dầu thô — đạt khoảng 90 USD/thùng vào thứ Sáu, trong khi mức trung bình năm ngoái là 24 USD.
Áp lực cũng hiện rõ tại Mỹ, nơi biên crack dầu diesel lần đầu tiên trong lịch sử vượt 100 USD/thùng và chạm 102,20 USD vào thứ Hai. Chuỗi số liệu hằng tuần của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ ở mức 107,1 triệu thùng tính đến ngày 7 tháng 8. Đối chiếu với toàn bộ chuỗi dữ liệu từ năm 1982, chỉ có một năm trước đó ghi nhận mức thấp hơn trong cùng giai đoạn theo mùa: năm 1996, với 103,7 triệu thùng.
Công suất lọc dầu toàn cầu suy giảm đang làm tình trạng khan hiếm thêm trầm trọng. Dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu toàn cầu trong tháng này ở khoảng 80,9 triệu thùng/ngày, giảm khoảng 5 triệu thùng so với một năm trước — khiến công suất dự phòng còn rất ít để nhanh chóng bù đắp thiếu hụt.
Nguồn cung từ Nga sụt giảm là một động lực chính. Nga từng là một trong những nước xuất khẩu sản phẩm tinh chế lớn nhất thế giới, nhưng sau khi các cuộc tấn công của Ukraine đánh trúng các nhà máy lọc dầu, Moscow đã cắt giảm sản lượng nhiên liệu và hạn chế xuất khẩu dầu diesel; các biện pháp hạn chế dự kiến kéo dài đến cuối năm.
Điều này đã đẩy các nước nhập khẩu như Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ vào thế cạnh tranh trực tiếp với khách hàng châu Âu để giành các lô hàng thay thế từ Mỹ và Ấn Độ.
Trung Đông tạo thêm một lớp rủi ro: khi đàm phán Mỹ-Iran đình trệ, thị trường lo ngại tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz có thể nghiêm trọng hơn. Đây là tuyến vận chuyển khối lượng lớn dầu thô và sản phẩm tinh chế từ vùng Vịnh.
Khi các nguồn khác bị hạn chế, châu Âu ngày càng phụ thuộc vào dầu diesel xuất khẩu của Mỹ. Các nhà máy lọc dầu Mỹ đang tận dụng biên lợi nhuận cao để mở rộng bán hàng ra nước ngoài: trong tuần đầu tháng 8, xuất khẩu sản phẩm chưng cất của Mỹ — gồm dầu diesel, dầu sưởi và các sản phẩm liên quan — đạt 1,9 triệu thùng/ngày, mức cao nhất theo tuần từng được ghi nhận.
Tuy nhiên, xuất khẩu lớn đang làm suy giảm vùng đệm của chính nước Mỹ. Các nhà phân tích của Bank of America cho biết Mỹ, với vai trò trung tâm nguồn cung mở chủ yếu của thị trường, đang rút cạn lượng tồn kho vốn đã eo hẹp thông qua xuất khẩu và châm ngòi cho cuộc tranh mua trên toàn cầu.
Sự đánh đổi trong hoạt động lọc dầu và yếu tố thời vụ cũng gia tăng áp lực: nhiên liệu máy bay và dầu diesel đều là sản phẩm chưng cất trung bình, vì vậy xu hướng ưu tiên nhiên liệu máy bay trong mùa hè càng khiến nguồn cung dầu diesel thắt chặt — đúng lúc nhu cầu mùa thu hoạch làm tiêu thụ ở Bắc bán cầu tăng lên, tiếp đó là nhu cầu sưởi ấm mùa đông, còn bảo trì theo mùa có thể lại làm giảm nguồn cung. Dầu diesel đắt hơn tác động trực tiếp đến vận tải đường bộ, xây dựng, nhiên liệu hàng hải và sưởi ấm, rồi từ đó làm tăng chi phí logistics, thực phẩm và xây dựng.
Goldman Sachs cảnh báo dầu diesel đối mặt với nguy cơ thiếu hụt kéo dài cao hơn dầu thô khi mùa đông đến gần. Bank of America cho rằng thị trường đang bước vào giai đoạn nhu cầu mạnh nhất với gần như không còn dư địa cho sai sót.
Nhu cầu cũng giảm chậm. Các doanh nghiệp vận tải không thể thay thế đội xe chạy dầu diesel trong ngắn hạn, còn nông dân không thể ngừng sử dụng dầu diesel giữa mùa thu hoạch, vì vậy giá cao hơn hầu như không làm giảm tiêu thụ. June Goh, chuyên gia phân tích dầu mỏ cấp cao tại Sparta Commodities, cũng đưa ra nhận định tương tự về nhiên liệu công nghiệp nói chung: do có ít lựa chọn thay thế, nhu cầu vẫn vững ngay cả khi giá bán lẻ tăng.
Diễn biến tiếp theo của thị trường phụ thuộc vào việc các gián đoạn có dịu bớt hay không. Nếu hoạt động lọc dầu và xuất khẩu của Nga phục hồi, hoặc vận tải ở Trung Đông trở lại bình thường, áp lực lên dầu diesel có thể giảm; nếu không, khách hàng toàn cầu sẽ tiếp tục dựa vào các nhà máy lọc dầu Mỹ và cuộc cạnh tranh sẽ kéo dài.